Zarządzanie stresem: sposób na pozytywne podejście w pracy i życiu  

Pozytywne nastawienie, wspierane przez stabilne poczucie własnej wartości oraz proaktywne podejście do życia, stanowi fundamentalny element psychologii pozytywnej. Koncentrując się na mocnych stronach jednostki, pozytywne myślenie staje się podstawą do zrozumienia i pielęgnowania wartości osobistych i obywatelskich. Jednak, w środowisku pracy, gdzie stres, presja czasu i konflikty są powszechne, umiejętność zarządzania stresem i utrzymania pozytywnego podejścia staje się kluczowa. Niniejszy artykuł skupia się na znaczeniu pozytywnego podejścia w miejscu pracy oraz roli inteligencji emocjonalnej i prakseologicznej w radzeniu sobie ze stresem i promowaniu pozytywnych wyników. 

Pozytywne nastawienie w pracy i życiu  

Pozytywne podejście, wsparte stabilnym poczuciem własnej wartości oraz proaktywnym podejściem do życia, stanowi kluczowy element psychologii pozytywnej. Ten nurt koncentruje się na mocnych stronach jednostki i jest fundamentem dla zrozumienia oraz pielęgnowania wartości osobistych i obywatelskich. Pozytywne myślenie kształtuje się na podstawie informacji z otoczenia, wcześniejszych doświadczeń oraz opinii najbliższych. Im więcej pozytywnych opinii o sobie otrzymujemy, tym silniejsze staje się nasze poczucie własnej wartości i kompetencji, co przekłada się na lepsze wyniki w pracy. Wiara w sukces stanowi motywującą siłę, która pomaga radzić sobie z wyzwaniami oraz zmniejsza napięcie z nimi związanym. Pozytywne nastawienie sprzyja dobremu nastrojowi i wydziela organizmowi hormony szczęścia, takie jak endorfiny, które działają stymulująco. W środowisku pracy, gdzie panują ciągłe konflikty, napięcia i presja czasu, stres negatywnie wpływa na motywację i zadowolenie z efektów pracy. Dlatego istotne jest budowanie klimatu opartego na wzajemnym wsparciu i zrozumieniu w zespole i organizacji. Pozytywne myślenie nie oznacza ignorowania rzeczywistości, w której istnieją problemy wymagające rozwiązania. Chodzi raczej o umiejętność akceptacji trudności oraz o to, aby nie szerzyć negatywnego podejścia wobec nich. Pozytywne myślenie pozwala wyciągać wnioski nawet z niepowodzeń i trudnych sytuacji, co może stanowić motywację do podejmowania lepszych decyzji i zmiany kierunku działania.  

Rola samoregulacji emocjonalnej 

Samokontrola lub samoregulacja to umiejętność świadomej reakcji na bodźce zewnętrzne oraz kontrolowania własnych stanów emocjonalnych. Obejmuje zdolność radzenia sobie ze stresem, kształtowania emocji zgodnie z własnymi normami, zasadami i wartościami. W sytuacjach trudnych kluczowa staje się kontrola emocji, co wiąże się z inteligencją emocjonalną. Pozwala to utrzymać profesjonalny dystans, kontrolować lub modyfikować reakcje emocjonalne w interakcjach społecznych. Emocje składają się z pobudzenia fizjologicznego, oceny poznawczej, subiektywnych odczuć i ekspresji behawioralnej. Teoria Jamesa-Langego sugeruje, że fizjologiczne reakcje prowadzą do powstania emocji, podczas gdy teoria Cannona-Barda zakłada, że ocena sytuacji i wewnętrzna odpowiedź prowadzą do jednoczesnego powstania emocji i reakcji fizjologicznej. Według dwuczynnikowej teorii emocji Stanleya Szachtera emocje wynikają z oceny zarówno wewnętrznego stanu jak i zewnętrznej sytuacji. Inteligencja emocjonalna (EQ) obejmuje zdolności osobiste takie jak rozpoznawanie stanów emocjonalnych, zarządzanie własnymi emocjami oraz radzenie sobie z emocjami innych osób. Stanowi ona uzupełnienie dla inteligencji racjonalnej, która opiera się na umiejętnościach intelektualnych, analitycznych i abstrakcyjnych.  

 
Istnieją różne koncepcje inteligencji emocjonalnej. Daniel Goleman definiuje ją jako zdolność do rozumienia własnych emocji, ich kontrolowania, samomotywacji, empatii i umiejętności społecznych. Richard Davidson sugeruje, że ludzie mają specyficzny styl emocjonalny podobny do cech osobowości. Peter Salovey i John Mayer twierdzą, że składa się ona z czterech zdolności: spostrzegania, używania, rozumienia i radzenia sobie z emocjami. Spostrzeganie emocji polega na rozpoznawaniu i interpretacji emocji u siebie i innych, używanie emocji to umiejętność wykorzystywania ich w procesach myślowych i rozwiązywaniu problemów, rozumienie emocji to zdolność do analizy związków między emocjami, a radzenie sobie z emocjami oznacza regulowanie swoich emocji i wpływanie na emocje innych. Rauven Bar-On określa inteligencję emocjonalną jako kombinację czterech elementów:  

  • inteligencji interpersonalnej, 
  • radzenia sobie ze stresem,  
  • zdolność adaptacji  
  • ogólny nastrój. 

Kompetencje emocjonalne obejmują: 

  • kompetencje psychologiczne (dotyczące relacji z samym sobą),  
  • społeczne (związane z relacjami z innymi), 
  • prakseologiczne (czyli nasze podejście do zadań, wyzwań i działań). 

Rodzaje kompetencji 

Kompetencje psychologiczne obejmują trzy główne aspekty: samoświadomość, samoocenę i samokontrolę. Samoświadomość to umiejętność rozpoznawania i zrozumienia własnych stanów emocjonalnych oraz świadomość swoich wartości, preferencji i intuicyjnych ocen. Samoocena dotyczy wiary w siebie, rozumienia własnej wartości i umiejętności, niezależnie od opinii innych ludzi. Samokontrola polega na świadomym reagowaniu na zewnętrzne bodźce i kontrolowaniu własnych emocji w zgodzie z własnymi normami i wartościami. 

Kompetencje społeczne obejmują następujące elementy: empatię, asertywność, perswazję, przywództwo i współpracę. Empatia to zdolność doświadczania i rozumienia emocji innych osób oraz wrażliwość na ich potrzeby i wartości. Asertywność polega na wyrażaniu własnych opinii i emocji w sposób bezpośredni i otwarty, zachowując jednocześnie szacunek dla innych osób. Perswazja to umiejętność wpływania na zachowanie innych osób i rozwiązywania konfliktów. Przywództwo obejmuje zdolność inspiracji ludzi i motywowania ich do realizacji wspólnych celów. Współpraca to umiejętność efektywnej pracy w zespole i osiągania wspólnych celów. 

Kompetencje prakseologiczne to motywacja, zdolności adaptacyjne i sumienność. Motywacja to dążenie do osiągnięcia celów i zaangażowanie w działania. Zdolności adaptacyjne obejmują elastyczność w dostosowywaniu się do zmieniającego się otoczenia i radzenie sobie ze stresem. Sumienność to przyjmowanie odpowiedzialności za swoje zadania, konsekwencja w działaniu i realizacja zadań zgodnie z przyjętymi standardami. 

Rozwijanie kontroli emocjonalnej może być osiągnięte poprzez trening, a badania psychologiczne pokazują, że osoby o wysokiej kontroli emocjonalnej odnoszą sukcesy w relacjach społecznych.  

Wpływ stresu na naszą pracę 

 
Stres jest specyficzną reakcją organizmu na wystawione mu wymagania, które mogą mieć zarówno naturę biologiczną, jak i psychologiczną. Stres biologiczny występuje, gdy działają na nas czynniki zewnętrzne i wewnętrzne, wpływające na naszą fizjologię, takie jak temperatura, wilgotność powietrza, ciśnienie czy hałas. Natomiast stres psychologiczny powstaje w wyniku interpretacji stawianych nam wymagań oraz związanych z nimi emocji i potrzeb. Oba rodzaje stresu mogą występować jednocześnie, wzajemnie się wzmacniając. 

Powszechnie używamy terminu „stres” zarówno do opisu zagrożenia zewnętrznego, jak i naszej reakcji na nie, gdy się z nim stykamy. Jednak pod względem psychologicznym istnieje istotna różnica między samym wydarzeniem wywołującym stres (nazywanym stresorem) a naszą osobistą reakcją na nie. Stresorami określamy zdarzenia lub sytuacje zewnętrzne wywołujące stres, podczas gdy sam „stres” oznacza zmiany fizyczne i emocjonalne, jakie występują w odpowiedzi na te wydarzenia. Termin „dystres” używamy, aby opisać negatywną reakcję stresową. Jest to negatywne doświadczenie wywołane przez stres, wynikające z negatywnej interpretacji biologicznej reakcji na stresor. Ponieważ stres jest rodzajem reakcji emocjonalnej, jego nasilenie zależy w dużej mierze od naszej oceny poznawczej sytuacji. Istnieją dwa główne rodzaje stresorów: traumatyczne i chroniczne. Do stresorów traumatycznych należą katastrofy naturalne, terroryzm, utrata bliskiej osoby, upokorzenie i odrzucenie, oraz stres powypadkowy. Ważne jest zauważenie, że media mogą wzmacniać stres poprzez przekazywanie traumatycznych wydarzeń, co prowadzi do zjawiska traumatyzacji wtórnej. Dodatkowo, reakcje na stres mogą różnić się kulturowo, przykładowo w kulturach kolektywistycznych reakcje na stres są zazwyczaj bardziej stonowane. Stresory chroniczne obejmują trudności życiowe takie jak ubóstwo, bezrobocie, kłopoty rodzinne lub szkolne, a także codzienne wyzwania i obowiązki. 

Wypalenie zawodowe 

Wypalenie to zespół objawów, który obejmuje przytłaczające emocjonalne wyczerpanie, fizyczne zmęczenie, znużenie umysłowe, postawę cynizmu wobec pracy, izolację od niej oraz poczucie braku osiągnięć. Model Maslacha i Leitera służy do oceny stopnia dopasowania lub niedopasowania jednostki do kluczowych aspektów środowiska organizacyjnego. 

Obciążenie pracą i autonomia określają ilość pracy wykonywanej przez pracownika oraz stopień kontroli, jaką ma nad swoimi działaniami. Natomiast wynagradzanie i uznanie odnoszą się do relacji między tym, co oferuje praca w zakresie wynagrodzenia, a tym, co pracownik docenia. Poziom wsparcia społecznego oraz konflikty interpersonalne w miejscu pracy stanowią kolejny czynnik, który wpływa na doświadczenia pracownika. Sprawiedliwość to ocena zgodności między poczuciem równości i sprawiedliwości społecznej, widzianymi zarówno z perspektywy pracownika, jak i organizacji. Natomiast wartości odnoszą się do znaczenia emocjonalnego celów pracy i oczekiwań związanych z nią. 

Wypalenie to zespół objawów, obejmujący wyczerpanie emocjonalne, cynizm oraz poczucie nieefektywności. Jest to przeciwieństwo zachowań pełnych energii, gotowości do współpracy i wysokiej skuteczności. W przeciwieństwie do wypalenia, zaangażowanie w pracę objawia się energią, współpracą i przekonaniem o własnej skuteczności. 

Zapobieganie wypaleniu zawodowemu wymaga wspólnego zaangażowania menedżerów i pracowników w tworzenie warunków sprzyjających zaangażowaniu w pracę oraz poprawie zdrowia pracowników i organizacji. Istotne jest również to, jak interpretujemy stresor, ponieważ nasza percepcja sytuacji stresowej ma wpływ na to, jak bardzo ją odczuwamy. 

Świadome obserwowanie teraźniejszości 

Mindfulness, często tłumaczone jako uważność, uważna obecność lub pełnia obecności, odnosi się do szczególnego rodzaju uwagi: świadomej, nieosądzającej i skupionej na teraźniejszości. Oznacza to być świadomym doświadczenia płynącego zarówno z zewnątrz (jak interakcje z innymi ludźmi) jak i z wewnątrz (jak własne myśli, uczucia, wrażenia) w każdym momencie. Mindfulness nie polega na skupianiu uwagi na konkretnym obiekcie czy odczuciu, lecz na jakości bycia wobec każdego zjawiska, niezależnie od jego natury. 

Mindfulness obejmuje zarówno praktykę jak i podejście, które rozwija umiejętność świadomego obserwowania ciała, myśli i uczuć. Istotą jest akceptacja pojawiających się myśli i uczuć bez oceniania ich lub reakcji na nie. Medytacja mindfulness pomaga oduczyć się niefunkcjonalnych schematów myślenia i funkcjonowania umysłu. 

Warto zaznaczyć, że mindfulness nie jest ani formą psychoterapii, ani treningiem relaksacyjnym, choć może pełnić funkcje zbliżone do tych form działania. 

Uważność jest rozumiana jako samoregulacja uwagi, pozwalająca na skupienie się na bezpośrednim doświadczeniu, co umożliwia lepsze rozpoznanie zdarzeń umysłowych w teraźniejszym momencie. Istotą uważności jest świadomość danego zdarzenia, a nie jego poznawcze przetwarzanie, które byłoby bardziej charakterystyczne dla refleksyjności. 

Mindfulness odróżnia się od refleksyjności, wprowadzonej przez Ellen Langer, która opisuje stan elastycznego umysłu zaangażowanego w teraźniejszość, zdolnego do zauważania nowych rzeczy i reagowania na kontekst. W przeciwieństwie do bezrefleksyjności, gdzie działamy według utartego wzorca zachowania, mindfulness pozwala na otwarte przyjęcie wszystkiego, co się pojawia w doświadczeniu, jednocześnie kierując uwagę na ciekawość, co pozwala na badanie pojawiających się zjawisk bez natychmiastowych ocen czy reakcji. 

Praktyka uważności pomaga odłączyć się od automatycznych reakcji na bodźce, zwłaszcza te uznane za negatywne. Jest to istotne szczególnie w kontekście pojawiania się negatywnych bodźców, które spontanicznie pojawiają się w świadomości. Uważność jest również związana z silniejszym „ja obserwującym”, czyli umiejętnością obserwowania strumienia świadomości bez identyfikacji z jego zawartością oraz z umiejętnością traktowania myśli i uczuć jako przemijających zjawisk. 

Podsumowanie: 

Stres, zarówno biologiczny, jak i psychologiczny, jest nieodłącznym elementem życia. Kluczem do radzenia sobie z nim jest rozwój pozytywnego podejścia, wspierany przez umiejętność zarządzania emocjami i świadomość własnych reakcji. Trening mindfulness oraz rozwijanie kompetencji emocjonalnych i prakseologicznych są skutecznymi narzędziami w budowaniu odporności na stres i osiąganiu sukcesów zarówno w życiu zawodowym, jak i osobistym. Poprzez zrozumienie mechanizmów stresu oraz budowanie pozytywnego środowiska pracy opartego na współpracy i zrozumieniu, możemy stworzyć warunki sprzyjające rozwojowi jednostki i organizacji. 

Inne wpisy

Copyright © APAULY 2024